توجه حکومت بلوچستان به آموزش و پرورش پیش از پهلوی اول – حبیب الله سربازی بلوچ

نظام آموزش نوین ایران از سالهای 1304 تا 1309 ش. پایه گذاری شد؛ در سال 1304 ش. مکتبخانه ها که تحت نظارت روحانیون مذهبی اداره میشد تعطیل گردید و دانشسراهای مقدماتی تأسیس شدند (خلیلی خو، 1373 :159 ). اما در بلوچستان از سال 1300 این توجه در دوست محمدخان بارکزی حاکم وقت بلوپستان دیده می شد.

دوست محمدخان بارکزائی در فکر تاسیس مدارس نوین و آموزش کودکان در بلوچستان بود اما زمینه آن جز از طریق تهران در آن دوره برقرار نبود.  در این رابطه سندی وجود دارد که ثابت میکند دوست محمدخان در سال 1301 ش. نامه ای از طریق میرزا سید حسن خان نماینده مردم بلوچستان به رئیس مجلس شورای ملی ارسال کرده است و در آن اظهار علاقه مندی به تأسیس مدارس جدید و تکمیل مؤسسات معارفی مینماید. )کمام،00005-p56-2-j26-k55-d) یعنی در آخر دوره قاجاریه چند سال پیش از آنکه دودمان پهلوی روی کار بیاید دوست محمد خان به دنبال تاسیس مدارس نوین و گسترش اموزش و پرورش بود.

حساسیت دوست محمدخان نسبت به دایر بودن مدارس و توسعه آن در بلوچستان به اندازهای است که در مورخه 24/5/1306 ش. تلگرافی دوباره به مجلس شورای ملی ارسال میکند و در آن از تغییراتی که در بودجه معارف بلوچستان صورت گرفته است شکایت و گلایه مینماید در قسمتی از این تلگراف به نمره 19 چنین آمده است: معلوم است که مجلس شورای ملی و اولیاء امور به کلی ملت بلوچ را ازنظر انداختند که بودجه معارف آن را بجای استحقاق حذف مینمایند مستدعی است از این اقدامات حق کشنده خودداری و نگذارید که ایران تقسیم مانند وکالت ساختگی دیوانبیگی عملی گردد (کمام) رئیس مجلس در نامهای که در مورخه 4 آبان 1306 ش.با نمره 13237 برای دوست محمدخان ارسال میکند بیان مینماید که اعتراض دوست محمدخان در رابطه با حذف بودجه مدارس بلوچستان به وزارت معارف منتقل شده است و آنها قول اقدام فوری در تأسیس مدارس جدید و تکمیل مؤسسات معارفی بلوچستان را داده اند (کمام) به نظر میرسد برخالف جوی که از سوی مکتبخانه ها در جهت جلوگیری از فرستادن کودکان بلوچ به مدارس جدید داشتند؛ حاکم بلوچستان دوست محمدخان بارکزائی که تا سال 1307 ش. حاکم بالمنازع بلوچستان بود سعی در گسترش و تقویت مدارس نوین و سوادآموزی کودکان بلوچ داشته است. دوست محمدخان ضرورت سوادآموزی اطفال بلوچ را زودتر از پهلوی اول و نظامیانش درک کرده بود چراکه به دنبال پیشرفت بلوچستان بود.

اما در سال 1307 ش. رضا پهلوی به بلوچستان قشون کشی کرد ادعای رضا خان مدرن سازی بلوچستان بود، یعنی مدرن سازی از طریق برانداختن حکومت بلوچستان و اداره آن توسط بیگانگان! خوب مشخص است که این مدرن سازی نیست بلکه جلوگیری از پیشرفت است. وقتی حاکم بلوچستان در تلاش برای مدرن سازی بلوچستان است، دودمان پهلوی برای استعمار سرزمین لشکر کشی می کند و مسئولیت اجرای پروژه های آموزشی را به نظامیانی می دهد که سرمزین را استعمار کردند.

از منابع و اسناد چنین بر می آید که افرادی چون سرتیپ محمد نخجوان و سرتیپ البرز جزو مسئولان اجرای پروژه آموزشی و پیگیری آن شدند، سرتیپ البرز کسی است که  در سال 1312 ش برای تسیلم نیروهای بلوچ پناه گرفته در قلعه کوهک که قیام کرده بودند قسم قرآن نوشته و فرستاد که اگر از قلعه بیرون بیایند برای مذاکره با آنها کاری ندارد اما وقتی آمدند خیانت کرده و 74 نفر از بزرگان بلوچ را سر برید و بر روی نیزه گذاشت.

سپس پهلوی ها مدارس اندک استیجاری در بلوچستان درست کردند به گونه ای که در اواخر دوره پهلوی یعنی بعد از 50 سال حکومت مستقیم بر بلوچستان تعداد افراد با سواد به صد نفر نمی رسید.

حتی اداره معارف بلوچستان تابع خراسان بود و در بیرجند مستقر بود، (ناصح 1345: 187) سرتیپ خدابخش فرمانده تیپ بلوچستان به این مساله اعتراض کرد اما وزارت معارف نپذیرفت که اداره معارف را از بیرجند به دزاپ (زاهدان) منتقل کنند.  این نشان میداد که به بلوچستان اعتمادی در خصوص اداره این سازمان نداشتند کما اینکه همچنان در جمهوری اسلامی مدیریت کل آموزش و پرورش به دست غیر بومی هاست.

لازم است یادآوری شود که در ابتدای آغاز برنامه آموزشی تحصیل به زبان فارسی را اجباری کرده بود این در حالی بود که مردم منطقه با زبان فارسی بیگانه بودند، معلمان غیر بومی بودند، لباس مدرسه فرم و متحد الشکل غیر بلوچی بود، و و تازه چند سالی از قشون کشی پهلوی و کشتار در دزک و کوهک و … نمی گذشت و مسئولیت منطقه نیز به دست نظامیان بود  و معلمان هم موظف بودند از خدمات شاهی بگویند که از نظامیانش تنها ستم دیده بودند، همه این مسائل باعث یک نوع جبهه گیری از سوی بلوچها شده بود و نمی خواستند فرزندانشان را به این مدارس بفرستند کما اینکه نمی خواستند شناسنامه های ایرانی بگیرند و با قانون سجل احوال مخالفت کردند.

نتیجه اینکه قصد پهلوی ها استفاده از منابع طبیعی و موقعیت سوق الجیشی بلوچستان بود که مقرر شد قشون کشی کنند و نه توسعه و مدرنیزه سازی، چرا که دوست محمد خان بارکزهی پیش از روی کار آمدن پهلوی ها خود به سمت مدرنیزه سازی در حرکت بود.

آموزش و پرورش بلوچستان - مدرنیزه سازی بلوچستان

دیدگاهتان را بنویسید